شهید انجنیر حبیب الرحمن
شهید انجنیر حبیب الرحمن (زادهٔ جوزای ۱۳۲۹ خورشیدی در ولسوالی نجراب ولایت کاپیسا – درگذشتهٔ ۲۷ اسد ۱۳۵۳ خورشیدی) از فعالان جریان اسلامی افغانستان در دههٔ ۱۳۴۰ و اوایل دههٔ ۱۳۵۰ خورشیدی بود. او در سال ۱۳۴۸ خورشیدی، در جریان سازمان‌دهی جوانان مسلمان و فعالیت علیه گسترش اندیشه‌های کمونیستی، در بنیان گذاری نهضت اسلامی افغانستان نقش داشت. فعالیت‌های سیاسی او در دورهٔ حکومت محمد داوود خان با بازداشت و زندانی‌شدن همراه شد و سرانجام پس از آخرین بازداشت در ۲۴ قوس ۱۳۵۲ خورشیدی، در ۲۷ اسد ۱۳۵۳ خورشیدی به حکم حکومت وقت جام شهادت نوشید.
زندگی نامه
تولد و دوران کودکی
حبیب‌الرحمن فرزند صفت‌الله خان، در برج جوزای سال ۱۳۲۹ هجری خورشیدی در قریهٔ جمعه‌خیل، واقع در ولسوالی نجراب ولایت کاپیسا، در خانواده‌ای متدین به دنیا آمد. او دوران کودکی خود را در محیطی سپری کرد که در آن آموزش‌های دینی و ارزش‌های مذهبی از اهمیت برخوردار بود.
حبیب‌الرحمن در سه‌سالگی مادر خود را از دست داد و یک سال پس از آن، پدرش نیز درگذشت. از دست دادن هر دو والد در سال‌های نخست زندگی، او را از حمایت مستقیم پدر و مادر محروم ساخت. پس از آن، برادران بزرگ‌ترش سرپرستی او را بر عهده گرفتند و زمینهٔ ادامهٔ زندگی و تحصیلش را فراهم کردند.
تحصیلات
حبیب‌الرحمن در کنار فراگیری علوم دینی و تفسیر قرآن کریم، آموزش رسمی خود را در سال ۱۳۳۶ خورشیدی در لیسهٔ نادرشاهی شهر مزار شریف آغاز کرد. این دوره، آغاز تحصیلات مکتبی او بود که در سال‌های بعد در چندین ولایت افغانستان ادامه یافت.
او در سال ۱۳۴۰ خورشیدی به ولایت سمنگان نقل مکان کرد و تحصیلات خود را در لیسهٔ آیبک، مرکز این ولایت، ادامه داد. پس از آن، برای ادامهٔ آموزش به کابل رفت و در لیسهٔ نادریه به تحصیل پرداخت. او در سال ۱۳۴۷ خورشیدی از این لیسه فارغ شد.
حبیب‌الرحمن در اواخر همان سال به دانشکدهٔ انجنیری دانشگاه پولیتکنیک کابل راه یافت. ورود او به این دانشگاه، ادامهٔ مسیر تحصیلی‌اش در رشتهٔ انجنیری بود. با این حال، فعالیت‌های سیاسی و تشکیلاتی او در سال‌های بعد، بخش مهمی از زندگی‌اش را به خود اختصاص داد.
فعالیت‌های سیاسی
شکل گیری فعالیت‌های اسلامی
در دههٔ ۱۳۴۰ خورشیدی، افغانستان شاهد گسترش فعالیت‌های سیاسی و فکری در میان دانشجویان، جوانان و محافل روشنفکری بود. در این دوره، جریان‌های مختلف سیاسی و ایدئولوژیک برای جذب هواداران و تأثیرگذاری بر فضای اجتماعی و سیاسی کشور فعالیت می‌کردند. اندیشه‌های کمونیستی نیز در شماری از محافل سیاسی و دانشگاهی گسترش یافته بود.
حبیب‌الرحمن از جمله جوانانی بود که در برابر گسترش این اندیشه‌ها موضع مخالف داشت. او با تکیه بر باورهای اسلامی خود، به سازمان‌دهی جوانان مسلمان و ایجاد یک تشکیلات سیاسی برای پیگیری اهداف و دیدگاه‌های اسلامی روی آورد.
بنیان‌گذاری نهضت اسلامی افغانستان
حبیب‌الرحمن در سال ۱۳۴۸ خورشیدی، با گردهم‌آوردن و سازمان‌دهی شماری از جوانان مسلمان، در بنیان‌گذاری نهضت اسلامی افغانستان نقش ایفا کرد. هدف این فعالیت‌ها، بر اساس روایت زندگی او، مقابله با گسترش افکار کمونیستی و تقویت حضور سازمان‌یافتهٔ جریان اسلامی در فضای سیاسی افغانستان بود.
فعالیت‌های این دوره در بستر تحولات سیاسی و فکری افغانستان شکل گرفت؛ دوره‌ای که دانشگاه‌ها و محافل دانشجویی به یکی از عرصه‌های مهم رقابت میان جریان‌های سیاسی تبدیل شده بودند. سازمان‌دهی جوانان مسلمان در چنین فضایی، بخشی از تلاش‌های نیروهای اسلامی برای ایجاد تشکیلات سیاسی و گسترش نفوذ فکری آنان به شمار می‌رفت.
نقش حبیب‌الرحمن در این تشکیلات، او را در شمار فعالان اسلامی آن دوره قرار داد. فعالیت‌های سیاسی او به‌تدریج با واکنش حکومت وقت روبه‌رو شد و زمینهٔ بازداشت‌های مکرر او و شماری از همفکرانش را فراهم کرد.
بازداشت‌ها و زندان
فعالیت‌های سیاسی حبیب‌الرحمن در شرایطی ادامه یافت که حکومت وقت نسبت به شماری از مخالفان سیاسی خود برخورد امنیتی داشت. بر اساس روایت زندگی او، حبیب‌الرحمن به دلیل فعالیت‌های تشکیلاتی و مخالفت‌های سیاسی خود، چندین بار همراه با برخی از همفکرانش بازداشت و زندانی شد.
این بازداشت‌ها بخشی از دوره‌ای بود که فعالیت گروه‌های سیاسی مخالف، از جمله جریان‌های اسلامی، با فشارهای حکومتی روبه‌رو می‌شد. تداوم فعالیت‌های سیاسی و افزایش فشار بر مخالفان، سرانجام به آخرین بازداشت او انجامید.
حبیب‌الرحمن در ۲۴ قوس ۱۳۵۲ خورشیدی برای آخرین بار بازداشت شد. بر اساس روایت ارائه‌شده از زندگی او، پس از این بازداشت، مورد شکنجه‌های پی‌درپی قرار گرفت. این دوره از زندگی او با زندان و فشارهای امنیتی همراه بود و در نهایت به اعدام و شهادت او در سال بعد انجامید.
درگذشت
انجنیر حبیب‌الرحمن در ۲۷ اسد ۱۳۵۳ خورشیدی، پس از آخرین بازداشت و تحمل شکنجه، به حکم حکومت محمد داوود خان اعدام شد و جام شهادت نوشید. در زمان درگذشت او، افغانستان تحت حکومت جمهوری محمد داوود خان قرار داشت؛ حکومتی که پس از کودتای ۲۶ سرطان ۱۳۵۲ خورشیدی و پایان سلطنت محمد ظاهر شاه تأسیس شده بود.
شهادت حبیب‌الرحمن پایان زندگی یکی از فعالان جریان اسلامی افغانستان در آن دوره بود. او در هنگام درگذشت، در شمار افرادی قرار داشت که فعالیت‌های سیاسی‌شان با مخالفت حکومت وقت و بازداشت‌های مکرر همراه شده بود.
جایگاه تاریخی
زندگی حبیب‌الرحمن با تحولات سیاسی و ایدئولوژیک افغانستان در دهه‌های ۱۳۴۰ و ۱۳۵۰ خورشیدی پیوند داشت. این دوره از تاریخ افغانستان با افزایش فعالیت‌های دانشجویی، شکل‌گیری تشکیلات سیاسی و رقابت میان جریان‌های فکری مختلف شناخته می‌شود.
نقش او در سازمان‌دهی جوانان مسلمان و بنیان‌گذاری نهضت اسلامی افغانستان در سال ۱۳۴۸ خورشیدی، بخش اصلی فعالیت‌های سیاسی او را تشکیل می‌دهد. بازداشت‌های مکرر و اعدام او در سال ۱۳۵۳ خورشیدی نیز از رویدادهای مهم زندگی شخصی و سیاسی او به شمار می‌رود.
آثار
پیام به نهضت های اسلامی جهان
نامۀ اعتراضیه عنوانی سردار محمد داود رئیس جمهور وقت افغانستان
جهان بینی اسلامی
حقایق و قضاوت ها
افشای دسایس استعمار در منطقه (سخنرانی)
رسالت (سخنرانی به مناسبت میلاد النبی صلی الله علیه و سلم)
افغانستان در پنجاه سال اخیر (نا چاپ و نایاب)
جسم و روح (نا چاپ و نایاب)
